ابراهيم اصلاح عربانى
345
كتاب گيلان ( فارسى )
پر شده باشد ، كمتر به چشم مىخورد و غالبا اتصال و پيوستگى خاصى ما بين اين بناها ديده نمىشود . خانه دريابيگى از نمونههاى خوب در اين زمينه مىباشد ( شكل 29 ) . به طور كلى در احجام و نماهاى خانههاى شهرى از لحاظ كار بر روى سطوح و جهات ديگر ، مشابهتهاى بسيارى با معمارى بومى ديده مىشود . به طور نمونه ايوانها و شيشهبندها در ماسوله با همان مقياس معمارى شهرى نيز تكرار شدهاند . از علتهاى اين تشابه مىتوان به ساختار سبك اين بناها اشاره كرد كه غالبا توسط سازههاى چوبى برپا شدهاند و تناسب بيشتر فضاها را در مطابقت با مقياسهاى سازهاى مىتوان ديد . در نتيجه ملاحظه مىشود كه همان شيوهء ساخت در اين بناها نيز تكرار شده و تنها به دليل تنوع عملكردها تغييراتى در پلان و فرم داده شده است ( عكسهاى 32 و 33 رنگى ) . فضاهاى داخلى و اطاقها در معمارى شهرى تا حدودى مشابهت با معمارى داخلى در ساير نقاط ايران را داراست و تزئينات متداول ، زيبائى خاصى به آنها بخشيده است . از نكات بارز ديگر ، حالت سقف و پيشآمدگى آن ، همانند معمارى بومى در اطراف بنا مىباشد . سقفها به صورتى ساده و با استفاده از پوشش سفال و يا شيروانى دربرگيرندهء تمام حجم بنا مىباشند . در مواردى كه ترتيب اطاقها تمايل به حركت آزادترى دارد فرم سقف نيز به تبعيت از آن تغيير شكل مىيابد . زير سقف نيز با توجه به كاربرد عملكرد اطاقها با نقوش و تزئينات خاصى جلوه مىيابد كه در خانه ابريشمى اين مسئله به خوبى نشان داده شده است ( عكس 36 رنگى ) . پيشآمدگى سقف نيز سبب گشته تا اين اتصال با جزئيات بيشترى طرح گردد . جزئياتى كه بر روى تيرهاى چوبى نقش بسته آن را از حالت يك عنصر ساده به عنصرى با معيارهاى هنر معمارى تبديل كرده است . اين نوع جزئيات در داخل بناها نيز ديده مىشود . ترتيب هندسى درها ، پنجرهها و طاقچهها در داخل اطاقها كه شبيه به نظم ساير مناطق ايران مىباشد قابل توجه است . در اين خانهها پله نيز به دليل عملكردهاى خاص در طبقهء فوقانى اهميت ويژهاى مىيابد . در خانه قديرى پله در بهترين بخش ساختمان بوده و در نماى اصلى به صورت يك قطعهء مجزا عمل مىكند ( شكل 26 ) . در خانه جهانسوز پله مركزىترين بخش بنا را به خود اختصاص مىدهد كه اين خود نشاندهندهء تأثير معمارى غرب در بناهاى شهرى مىباشد ( شكل 30 ) . تأثير پلهها در تغيير شكل پلانها را مىتوان در خانه امام جمعه بندر انزلى به نحو ملموسترى مشاهده كرد . شكل 27 - پلان همكف خانهء ابريشمى در محلهء صيقلان رشت . شكل 28 - خانهء معتمد در خيابان آيت اللّه سعيدى بندر انزلى . پلان راست : طبقهء همكف . پلان چپ : طبقه اول . شكل 29 - پلان همكف خانه دريابيگى در لنگرود . شكل 30 - پلان طبقه اول خانه جهانسوز واقع در خيابان ملت لاهيجان .